Kalp ve Damar Hastalıklarında Cerrahi Tedaviler



Kalbimiz ve damarlarımız organlarımızın beslenebilmesi için yani yaşamımızı sürdürebilmemiz için durmaksızın çalışması gereken bir sistemdir. İstirahat halinde kanın dakikada yaklaşık 5 litre kadar bir debi ile vücudumuzda dolaşmasını sağlar. Ağır egzersiz sırasında debi 40 litreye kadar çıkabilir. Bu mükemmel dengenin sağlanmasında vücuttaki birçok mekanizma birlikte çalışır. Kalp ve damar cerrahisinin amacı, dolaşım sisteminde görülen aksaklıkları normal fizyolojiye olabildiğince yakın bir biçimde onarmaktır.

Koroner kalp hastalığı nedir?

Koroner arterler kalbimizin beslenmesinde rol oynayan atardamarlardır. Koroner arterlerin duvarlarında biriken kolesterol molekülleri ölü hücreler ve kalsiyum damar içindeki geçiş yolunu daraltan plaklar oluştururlar. Bu plaklar üzerinde açılan ülserler ve bu pürüzlü yüzeyde biriken pıhtı parçacıkları kalp damarlarında ani tıkanmalara ve kalp krizine yol açar. Koroner kalp hastalığı kalbin damarlarındaki daralma ve tıkanmaların neden olduğu kalbin yetersiz kanlanması durumudur.


Resim 1:Normal ve hastalıklı koroner arterler

Koroner kalp hastalığının sebepleri nelerdir?

Koroner kalp hastalığında rol oynayan sebepler
1. Kalıtımsal özellikler,
2. Beslenme alışkanlıkları,
3. Kan kolesterol düzeyinin yüksekliği,
4. Obezite,
5. Diyabet – prediyabet ,
6. Sigara ve tütün ürünleri kullanımı,
7. Yaş faktörü olarak sıralanmaktadır.
Koroner kalp hastalığında risk faktörlerinin bazıları ilk 10 yaş içerisinde belirgin hale gelir. Hareketsizlik ve obezite, çocukluk çağından itibaren gelişen risk faktörleridir.


Resim 2: Koroner kalp hastalığı risk faktörleri

Koroner kalp hastalığının sıklığı nedir?

Ülkemizdeki yapılan bilimsel çalışmalarda günümüzde 2,8 milyon bireyde koroner kalp hastalığı bulunduğu öngörülmektedir. 10 yıl sonra bu rakamın 2 katına çıkması beklenmektedir. Artan nüfus ve yaş ortalamasının yükselmesi bu hasta grubunun artışındaki en önemli nedenlerdir. Bunların yanı sıra fast food tarzı beslenme alışkanlığı, günlük yaşantıdaki stresin artması, televizyon, internet gibi sanal ortamların bireylerin fizik aktivitesini kısıtlaması koroner kalp hastalığı sıklığını artıran önemli faktörlerdir.

Koroner kalp hastalığının belirtileri nelerdir?

Yürüyüş ya da merdiven çıkma gibi efor sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı ve baskı hissi koroner kalp hastalığını akla getirmelidir. Bu ağrı daha çok sol kola doğru ya da her iki kola, boyna ve çeneye doğru yayılabilir. Bazen da bir ağrı olmaksızın efor ile ortaya çıkan nefes darlığı ve kalp çarpıntısı koroner kalp hastalığının belirtisi olabilir. Ancak akılda tutulması gereken nokta, koroner kalp hastalarının 1/3’ü herhangi bir belirti yokken “check- up” ya da başka bir doktora başvurulduğunda yapılan tetkikler sonrasında belirlenmektedir. Hastaların 1/3’ünde ise ilk belirti kalp krizi ya da ani ölüm olmaktadır. Bu nedenle koroner kalp hastalığı riski bulunan 40 yaşın üzerindeki erkeklerin ve 45 yaşın üzerindeki kadınların “check- up” yaptırması ya da bir kardiyolog doktor tarafından kontrolü son derece önemlidir.


Resim 3:Kalp ağrısı (Angina pectoris)

Koroner kalp hastalığı tedavi edilebilir mi?

Koroner kalp hastalıkları tıbbın en çok yoğunlaştığı konulardan birisidir ve günümüzde ileri tedavi yöntemleri geliştirilmiştir. Koroner kalp hastalığında en sık başvurulan yöntem kateterlaboratuvarında yapılan koroner anjiyoplasti girişimidir. Koroner arterin içerisine ilerletilen kılavuz tel, balon ve stent gibi cihazlar yardımıyla koroner arteri daraltan plak oluşumu dışarıya itilir ve damarın açıklığı sağlanır. Bu işlemde son teknoloji ürünü ilaç salınımı yapan ya da eriyip kaybolabilen stentler gibi birçok cihaz kullanılabilmektedir.

Koroner bypass cerrahisi koroner kalp hastalığının tedavisinde kullanılan bir diğer metottur. Bu cerrahi işlemde vücudumuzdaki sağlıklı damarlar kullanılarak kalbin tıkalı damarlarına köprü oluşturulur. Koroner anjiyoplasti ve koroner bypass operasyonu hastanın damar yapısı, damarlardaki hastalığın tutulum bölgeleri ve yaygınlık derecesi, hastanın genel durumu ve ilave hastalıkları göz önünde bulundurularak seçilen metotlardır. Bazen bu iki yöntem birbirini tamamlayıcı olarak da kullanılabilir


Resim 4: Koroner anjioplasti ve stent işlemi

Koroner bypass cerrahisi nasıl yapılır?

Koroner bypass cerrahisi üç farklı şekilde yapılabilir;
Konvansiyonel bypass operasyonu: Bypass cerrahisinin en fazla uygulanan şeklidir. Bu operasyonda kalp özel yöntemlerle metabolizması yavaşlatılarak durdurulur ve korunur. Bu sırada organların beslenmesi, kanın oksijenlenmesini ve vücutta dolaşımını sağlayan kalp – akciğer pompası ile sağlanır. Vücudumuzda bulunan göğüs içindeki atardamar, ön kol atardamarı ve bacak toplardamarı gibi damarlar kullanılarak tıkalı kalp damarlarının ilerisine köprü oluşturulur. Hassas bir işlem olduğu için görüntüyü 2,5- 9 katına kadar büyüten özel gözlükler kullanılır.

Resim 5: Koroner bypass operasyonu

Çalışan kalpte bypass operasyonu: İkinci sıklıkta kullanılan yöntemdir. Bu yöntemde kalp durdurulmaz, kalp hızı ilaçlar yardımıyla yavaşlatılarak ve kalbin gerekli bölgelerini hareketsiz kılan bazı sabitleyici cihazlar yardımıyla gerekli damarlara bypass işlemi yapılır. Bu yöntemde amaç kalp akciğer pompasının olumsuz etkilerinden kaçınmaktır. Bazı özel durumlarda bu yöntem tercih edilir.


Resim 6: Çalışan kalpte koroner bypass operasyonu

Minimal invaziv koroner bypass operasyonu: Bu yöntem diğerlerine göre daha az sıklıkta kullanılmaktadır. Sol meme altından daha küçük bir ameliyat kesisinden çalışarak bypass işlemi yapılır. Ancak kalbin sadece ön yüzündeki bir ya da iki damarına bypass uygulanabildiği için bazı hastalarda kullanılmaktadır.


Resim 7: Minimal invaziv koroner bypass operasyonu

Koroner kalp hastalıkları önlenebilir mi?

Koroner kalp hastalıklarının önlenmesi tedavisinden çok daha kolaydır. Çocukluk çağında oluşturulan aktif yaşam ve doğru beslenme alışkanlıklarının yanında tütün kullanımından uzak kalınması koroner kalp hastalığını büyük oranda önleyecektir. Özellikle aile öyküsü bulunan bireylerin erken tanı için hekim kontrolünde olmaları çok önemlidir. İlaç tedavileri ile balon-stent işlemleri ve bypass cerrahisi koroner kalp hastalığında birlikte uygulanan yöntemlerdir.